PC SOUTMA SSTEMLER


SOUTMA SSTEMLER
Gnmzde yaanan bir dier deiim ise bilgisayar teknolojilerinin hzla gelimesine paralel olarak ilemcilerin artan snma sorunlardr. Bu sorunlar aabilmek, bilgisayar soutma teknikleri bilmek ve uygulamaktan geer.
SOUTUCULAR:
Genelde ok s reten, ilemci gibi paalara taklrlar. Kullanlan malzeme genelde alminyum, bakr ya da her ikisinin karmdr. Is datclarnn iki temel ilevi vardr. Bunlardan ilki, s reten malzemenin zerine takld iin retilen snn bir ksmn emmektir. Is datclarn ikinci ilevi ise, hava ile temas yzeyini artrarak s transferini arttrmaktr. Is datclarnn pratikteki bir dier ilevi ise tek balarna yeterli olamadklar durumlarda zerlerine fan montajn kolaylatrmalardr. Is datclarda kullanlan malzemelerden alminyumun zelliklerine ksaca deyinmek gerekirse; zktlesi dk bir metaldir. Dolaysyla, hava ile temas yzeyini artracak geni alanlar alminyum s datclar kullanarak daha hafif bir ekilde elde edilebilir. Bu malzemenin dier bir zellii ise, sy bakra gre havaya daha iyi iletebilmesidir
Bakr; alminyuma gre sy daha iyi ileten bir metaldir. Bu nedenle s datcnn, en scak blm ile en souk blm arasnda, alminyum s datclara gre ok daha az scaklk farkl vardr. Bakrn, alminyuma gre en byk dezavantaj zktlesinin ok daha byk olmasdr. Bu nedenle ayn byklkteki bakr soutucular, alminyum soutuculardan ok daha ar olurlar
FANLAR:
Gnmzde yaygn olarak 4cm ile 12cm arasnda deien ebatlarda fanlar kullanlmaktadr. Fanlarn performansn belirleyen iki ey vardr. Bunlardan ilki kanatlarnn geniliidir. Bir fann kanad ne kadar geni olursa fleyecei hava miktar o kadar artar. Dolaysyla hava soutmal sistemlerde performans artrmak iin daha byk fanlar kullanlr. Fanlarn performansn belirleyen ikinci ey ise dn hzdr. Bir fan ne kadar hzl dnerse performans da o kadar artar. Fanlarn dn hz RPM (Revolutions Per Minute bir dakikadaki dn hz) ile llr. Fanlarn performanslar genelde rnn kutusunda ya da retici sitelerde verilir ve CFM (Cubic Feet Per Minute bir dakikada ka Fit kp hava fledii) ile llr. Fanlarda genellikle (sleevebearing ya da ballbearing olmak zere) iki tip yatak kullanlr ve kullanlan yatak tipi fann grltsn ve mrn nemli lde etkiler. Bunlardan ilkinin (sleevebearing) yatak tipi, retim maliyetleri daha dk olmakla birlikte kullanm mr daha ksadr. Ayrca bu yatak tipini kullanan fanlar dier yatak tiplerini kullanan fanlara gre daha grltl alrlar. Bu nedenle kullanclar arasnda tercih edilmemelidirler. Dier (Ballbearing) yatak tipini kullanan fanlarn maliyetleri, dier (sleevebearing )yatak tipini kullanlan fanlara kyasla daha yksektir. Buna ramen, kullanm mrnn daha uzun olmas ve daha sesiz alma gibi avantajlar tamalar nedeniyle kullanclar arasnda tercih edilmelidirler.
Fanlarn grltleri genelde rnn kutusunda ya da retici sitelerde verilir ve dBa (decibels as per the a scale) ile llr. Fanlarn grlt dzeyinin insanlarda oluturduu rahatsz edici etki kiiden kiiye deimektedir. Bununla birlikte okuyucuda genel bir fikir olumas iin u rnekler verilebilir. 22,5dBa ve alt grlt reten fanlar 1m uzaktan duymak mmkn olmad iin bu fanlar sessiz olarak nitelendirebiliriz. 30dBa birok kii tarafndan tahamml edilebilir grlt snr olarak nitelendirilir. Bu dzeyin stnde grlt reten fanlar kullanclarnda rahatsz edici bir etki oluturmaktadr. 40dBa ve zeri fanlarn rettii grlt sa kurutma makinesi ile yarabilecek dzeydedir.
TERMAL MACUN:
Genelde beyaz renklidir, beyaz tutkala benzer. Zaten kokusu da tutkal andrr. Biraz yaptrc zellii vardr. Bylece srld maddelerin birbirinden kolayca ayrlmasn engeller, ama tek bana yaptrc ii grecek kadar da gl deildir. Katlamaz, akc da deildir.
lemci ile fann metal heatsinki arasnda srlerek, iki madde arasndaki s iletimini kolaylatrmak iin kullanlr. lemcinin zerine taklan heatsink+fan ikilisi, ilemcinin scakln drmek iin kullanlr. lemcinin ss iyi bir s ileticisi olan heatsinke geer ve heatsinkin zerindeki fan heatsinke doru hava fleyerek heatsinkin zerinde biriken sy datr. lemci ile heatsink arasndaki iletim ne kadar iyi ise, ilemcinin scakl da o kadar kolay drlr. lemci ile heatsink dediimiz metal para arasndaki s iletiminin aksamasna neden olan ise, iki yzey arasndaki ufak boluklarda kalan havadr. Her ne kadar plak gzle baknca ilemcinin st yzeyi de, heatsinkin alt yzeyi de przsz gzkseler de, aslnda her iki yzeyde mikroskobik boyutta olduka engebeli bir dokuya sahiptir. Bu nedenle, iki yzeyi birbirine bastrdmzda, aslnda birbirine fiziksel olarak temas eden alan ok dktr, arada kalan hava ise kt bir s ileticidir. Bu nedenle heatsink ile ilemci arasnda termal macun srlr. Termal Macun Scakl Ne Kadar Drr? Bu ok eitli faktrlere baldr. Kasann ii ferah ve heatsink+fan ikilisi kaliteliyse, 810 derecelik bir d salayabilir. Fakat genellikle 56 derecelik bir d salar. Scakln d miktar mevsim, ilemcinin tipi gibi faktrlere de baldr. En kt koullarda bile 23 derecelik bir d salamas beklenir.Nasl Srlr? Mmkn olduunca az ve ince srlmelidir. Fazla kaarsa, ilemci ile heatsink arasnda ok kaln bir katman oluturacaktr ve bu durumda olumlu etkisi grlmeyebilir. Ama ilemci ve heatsink arasndaki boluu dolduracak kadar fazla srlmelidir. nce heatsink alnr ve kare eklinde bir blgeye, alttaki resimde grld gibi srlr. Daha sonra, heatsink ilemcinin zerinde mmkn olduunca sk bir ekilde taklr. Her ne kadar macun elektriksel iletken zellik tamasa da, yine de macunu kenarlara tarmamaya dikkat etmeniz nemlidir. zellikle AMD Athlon ve Duron ilemcilerde, macunun ilemci zerindeki kontaklara bulamamasna dikkat ediniz.
SOUTMA ETLER
HAVA SOUTMA: (Klasik pervaneli soutucu)
Hava soutmann ekilde yapld syleyebiliriz. Bunlardan ilkine doal soutma diyebiliriz. Bu yntemde s reten parann zerine hibir ilave yaplmaz, parann kendi yzeyi ve doal hava ak parann soutulmas iin yeterlidir. rnek olarak ana kart zerindeki sata kontrolcs ve donanm kontrolcs gibi iplerin soutulma eklini verebiliriz.
Doal soutmann yetmedii durumlarda s datc (heatsink) ile soutma yntemi gndeme gelir. Bu ikinci yntemde, kullanlan s datclar vastasyla parann ss emilir ve buna ek olarak sy havaya ileten alan geniletilerek soutma performans artrlr. Bu ynteme rnek olarak ana kart zerindeki gney kPage Rankings gibi paralarn soutulmas verilebilir. Bu iki ynteme genel olarak pasif soutma da denir. kinci yntemin soutmaya yetmedii durumlarda sisteme bir fan eklenerek nc yntem olan fanla soutma yntemine bavurulur. Bu ynteme aktif soutma da denir. Gnmzde bilgisayarn birok paras bu yntemle soutulmaktadr.
Gazlar ve zellikle hava, sy ok kt ilettir. Bu nedenledir ki hava soutma sistemlerinde fanlar kullanlr. Fanlarn tek ilevi vardr. Bu da havann yerini deitirmektir. Dolaysyla hava soutma sistemlerinde de fanlarn amac, bu temel ilevi yerine getirmektir. Bunun anlam, snan yzeylerin evresinden biriken scak havay uzaklatrmak ve scak havann yerine souk hava yollamaktr.
En yaygn olarak kullanlan soutma tipidir. Maliyeti dier soutma sistemlerine gre ok ucuzdur. Ama snan para zerine konan (imdilerde Genelde Bakr) yaprakl plaka ile sy datrken zerindeki fanda souk havay plakann yapraklarna fler. Avantajlar :
1.)Ucuzdur.
2.)Bulunmas kolaydr.
3.)eit bakmndan ok zengindir.Dezavantajlar :
1.)Sesli alrlar
2.)ok iyi bir soutma performanslar yoktur. (En fazla oda scaklna kadar soutur)
SU SOUTMA: (Su Blouyla)
Svlarn sl iletimi havaya gre daha yksektir. Bu nedenle sv soutma zmleri hava soutma zmlerine gre daha yksek performans salarlar. Bu nedenle overclock (hzam) uygulamalarnda ounlukla tercih edilirler. Su soutma sistemlerini bir dier olumlu zellii; dier soutma zmlerine nazaran daha az grlt retmeleridir.
Su soutma sistemleri temelde u paralardan oluur;
1-Blok :
CPU, kuzey kPage Rankings, gpu gibi sistem bileenlerinin zerine monte edilen ve bu sistem bileenlerinin rettikleri sy suya aktaran, genellikle dikdrtgen ya da kare prizma ekilli, ii bo paralardr. Isy daha iyi ilettii gerekesiyle bakr CPU bloklar tercih edilmelidir.2-Radyatr (Is yayc):
Sistem bileenlerinden svya aktarlan snn sistemden uzaklatrlmasn ksaca sistemin ve svnn soumasn salayan paralardr. lkemizde Thermaltake bata olmak zere su soutma zmleri iin radyatr reten firmalarn rnlerini bulmak mmkn. Ayrca birok kullanc sv soutma sistemlerinde kullanmak zere oto-kalorifer radyatr kullanlmaktadr.3-Pompa: Soutma svsnn sistem ierisinde hareket etmesini salayan paradr. Kapal devre sistemlerde pompa srekli ayn svnn devir daim etmesini salar. Pompalar normal ve dalg olma zere ikiye ayrlr. Dalg pompalar byk bir su deposunun iine yerletirilirler. Normal pompalar ise su deposunun iine yerletirilmeyen pompalardr.Su Kab: Svnn bulunduu kaptr. Reservuar da denir.5-Hortumlar: Svnn tand paralardr. Sv soutma sistemimize, bir kompresr ilave edilerek gaz destekli su soutma sistemi elde edebiliriz. Burada bir bilgi hatas olumamas asndan belirtmemiz gereken nokta bir nokta var. Gaz soutma sistemlerinde kullanlan kompresrlerin iinde kompresr (gaz sktran blm), kondanser (gaz younlatran ve gazdan svya dnmn olduu blm), ve klcal (evaporatre giden gazn basncn kontrol eden aygt) bulunur. Ayrca tm sistemi soutmak iin yerletirilen evaporatr (gazn klcaldan kp buharlaarak sv halden gaza dnm olduu blm) bulunur. ( Evaporatr, su kab iindeki svy souttuu iin su soutma sistemlerindeki radyatrlere gerek yoktur.) Gaz destekli sv soutma zmleri kompresrn tipine ve genel sisteme gre svnn scakl -40clara kadar inebilir. Tabi ki bu scaklkta su donduu iin sistemde saf su kullanlmaz. Saf suya baz katk maddeleri eklenerek suyun donma noktas drlr ya da baka svlar kullanlr. Bunun dnda gaz destekli sv soutma sistemleri, mantk olarak sv soutma sistemlerinden pek bir farkl yoktur. Fakat bu sistemlerde kullanlan kompresrlerin elektrik sarfiyat ok yksektir. Dolaysyla uzun sreli kullanmlara uygun olmayabilir. Ayrca kompresrler ok sessiz rnler deildir. Dolaysyla bu gaz destekli sv soutma sistemleri, normal sv soutma sistemlerinden daha grltldr. Fakat sistemde termostat kullanlrsa ve ilave ayarlar yaplrsa sv scaklna gre kompresr zaman zaman kapanp alabilir. Bu da elektrik sarfiyatn ve grlty bir derece azaltr. Gaz destekli sv soutma zmlerinin bir dier olumsuz zellii ise, ok dk scakllara ulaabilmesi nedeniyle su blou ve hortumlarn yaltlmas ihtiyacdr. Aksi durumda bu paralar zerinde terleme (havada bulunan suyun younlamas) sorunu ortaya kabilir ve bu sorun bilgisayarlarmz iin tehlikeli sonular ortaya karabilir. Daha yeni yeni uygulanmaya balayan soutma tipidir. Prensip olarak arabadaki soutmann aynsdr. CPU gibi snan parann zerine konan bir ceket (Su Blou) in iinden sessiz (akvaryum pompas) bir pompa ile gnderilen su ilemciyi souturken snan suyu da bir radyatrn iinden geirilir. Radyatre de byk bir 120mmlik bir fan taklarak soutulabilir.Avantajlar:1.)Hava soutmaya gre ok iyi bir soutma performans vardr.
2.)Sessiz alrlar (120mmlik bir fan az devirde altrsanz soutmaya bir engel olmaz)
3.)Biraz byk yaparsanz ekrankart ve chipseti de soutursunuz.Dezavantajlar:1.)Pahaldr. (Radyatr, pompa, su haznesi, rekorlar)
2.)Kasann iine sdramazsanz tarken uratrr.(Sk-Tak)
3.)tanmas sorun olur.
4.)Rekorlar iyi balanmazsa su szdra bilir. Sizin iin iyi olmaz.
GAZ SOUTMA : [zel Soutucu (Soutmax)]
Gaz ile soutma sistemlerinin yaps, gaz destekli sv soutma sistemlerinin yapsna benzetebiliriz. Bu sistemlerin en nemli fark evaporatrn bir sv kab iinde durmayp, bir soutma blou eklinde tasarlanp takld paray soutmasdr. Bu nedenle gaz ile soutma sistemlerinin iinde sv soutma ve gaz destekli sv soutma sistemlerindeki gibi radyatr, pompa ya da soutma svs bulunmaz. Gaz destekli soutma sistemleri bilgisayarn ancak bir bileenini (rnein sadece CPU) soutabilecek rnlerdir. Bu sistemlerde kompresr sadece bir paray soutur. Bunun etkisiyle o parann scakl, sistemin yapsna ve kompresrn performansna gre -50c dereceye kadar debilir. Bu sistemler hi durmadan srekli ve her zaman tam performans altnda alr. Bu nedenle de elektrik sarfiyat bundan nceki zmlere gre ok daha yksektir. Bu soutma zmnde terleme sorunu daha baskndr. Bu nedenledir ki, bu sistemler gnlk kullanma uygun deildir.Avantajlar :
1.)ok ok iyi soutma -35 derece
Dezavantajlar :

1.)ok pahal yaklak 500$
2.)Bu kadar dk scaklkta terleme sorunu.
3.)Patlarsa basta size olmak zere bilgisayara da zarar verir. (hem bilgisayar hem de sizde ok byk ekil deiiklii.)
Su Soutma ile Hava Soutmann Farklar
Hava Soutma
Genelde, doal veya fan destekli olarak hava soutmas kullanlmas, elektronik paralarn soutulmas iin ok yaygn bir yntemdir. Eer doal hava ak, yzey arttrma yapmadan paray soutmak iin yetersiz ise, paraya eklenecek bir soutucu, s transferini arttrr ve paradan s emerek parann scakln drr.
Daha fazla soutma gerekliyse, eklenecek bir fan yardmyla soutucunun zerinden geen hava ak arttrlr ve daha fazla scakln havaya gemesi salanabilir. Fan hari, hava soutma ilave bir cihaz gerektirmez ve soutma ilemini performansl olarak yapar. Ama su soutma, eitli ilave ekipmanlar gerektirmektedir. Elektronik paralarn ilem gc, sahip olduu transistor says ile arttrlmaktadr. Her ne kadar silikon ileme teknolojisinin klmesi ve transistor boyutlarnn da buna bal olarak ufalmasyla birim baznda enerji sarfiyatlar azalsa da, bu seferde belirli bir alana den adetleri artt iin toplamdaki enerji sarfiyatlar artmaktadr.
Bu sarfiyatn p ise sdr. Aklc tasarmlar ile yzey alan arttrmak mmknse de, bugnlerde soutucu byklkleri ve arlklar anormal artmaktadr. Byklk arttka, fan tarafndan flenen havaya kar oluan geri basn da artmaktadr, bu fanlarn da soutucuyla orantl olarak bymesini gerektirmektedir.
Fanlar bydke, fann kendisi, montaj paralar, hava girii ve k soutucu zerinde ok deerli bir ksm alan kapatmakta, soutma fonksiyonu iin ufak bir tepkiye bile sebep olabilmektedir.Su Soutma Su soutma sistemleri, hava soutmann dezavantajlarna gre daha iyi sonular vermektedir. Daha az akkan hacmi ile daha fazla sy zerine alabilir, daha tutarl bir s kontrol salar ve tm bunlar daha sessiz bir ekilde yapar. Soutma maddesinin fiziksel zellikleri, s iletimi ile soutmann temelini tekil eder. Younluunun az olmas sebebiyle hava, s iletimi asndan birim arlkta daha az scaklk tayabilir. Kyaslama yaparsak, su daha youndur ve birim arlkta daha fazla scaklk tar. Ksaca soutma maddesinin younluu ve zgl scakl, onun yklenebilecei ve tayabilecei sy belirler.